Kitap Özeti: Uluslararası Andlaşmaların Anayasaya Uygunluk Denetimi – Pınar Dikmen
Pınar Dikmen’in “Uluslararası Andlaşmaların Anayasaya Uygunluk Denetimi” adlı eseri, uluslararası andlaşmaların anayasal denetimi konusunu hem teorik hem de karşılaştırmalı bir perspektifle ele alan, güncel ve kapsamlı bir başvuru kaynağıdır. Kitap, yazarın Marmara Üniversitesi’nde tamamladığı doktora tezinin güncellenmiş ve genişletilmiş hali olup, özellikle 2017 Anayasa değişikliği sonrası Türkiye’de ortaya çıkan anayasal sorunlara ve güncel tartışmalara ışık tutmaktadır.
Kitabın Amacı ve Kapsamı
Eser, uluslararası andlaşmaların anayasaya uygunluk denetiminin anlamını, işlevini ve uygulama modellerini derinlemesine incelemektedir. Yazar, Türkiye’de 1982 Anayasası’nın 90. maddesiyle getirilen ve uluslararası andlaşmaları anayasa yargısının denetimi dışında bırakan düzenlemenin, hukuk devleti ve anayasanın üstünlüğü ilkeleriyle ilişkisini sorgulamakta; bu yasağın pratikte doğurduğu sorunları, özellikle Akkuyu Nükleer Güç Santrali örneği üzerinden somutlaştırmaktadır.
Bölümler ve İçerik
Kitap üç ana bölümden oluşmaktadır:
-
Teorik Çerçeve: İlk bölümde, uluslararası andlaşmaların anayasaya uygunluk denetiminin klasik norm denetiminden farkları, uluslararası hukuk ve iç hukuk arasındaki ilişkiler (düalizm, monizm, plüralizm gibi teoriler) ve bu denetimin işlevi ele alınmaktadır. Yazar, uluslararası andlaşmaların anayasa ile çatışmasında ortaya çıkan hiyerarşik ve işlevsel sorunları detaylı biçimde tartışmaktadır.
-
Karşılaştırmalı Hukuk Analizi: İkinci bölümde, Fransa, Almanya, İtalya, Belçika, Polonya, Çekya, Gürcistan, Kolombiya, Sırbistan, Avusturya, ABD, Yunanistan, Portekiz, Brezilya gibi ülkelerde uluslararası andlaşmaların anayasal denetimi modelleri incelenmektedir. Denetimin zamanı (a priori/a posteriori), doğrudan veya dolaylı yapılması, sonuçları ve yargı pratikleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Ayrıca Avrupa Birliği entegrasyonu ve insan haklarına ilişkin andlaşmaların özgül durumu da kapsamlı şekilde ele alınmaktadır.
-
Türk Hukukunda Durum ve Çözüm Önerileri: Üçüncü bölümde, Türk hukukunda uluslararası andlaşmaların yapılış usulü, iç hukuktaki konumu, parlamenter ve yargısal denetim yolları, Anayasa Mahkemesi’nin yaklaşımı ve mevcut anayasal yasağın kapsamı tartışılmaktadır. Yazar, karşılaştırmalı hukuk ışığında Türkiye için çözüm önerileri de sunmaktadır.
Kitabın Ayırt Edici Özellikleri
- Güncel ve Derinlikli Analiz: Kitap, 2017 Anayasa değişikliği sonrası ortaya çıkan yeni rejimin uluslararası andlaşmalar üzerindeki etkilerini ve İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme gibi güncel örnekleri de kapsayacak şekilde güncellenmiştir.
- Karşılaştırmalı Yaklaşım: Sadece Türk hukukunu değil, Avrupa ve Latin Amerika başta olmak üzere birçok ülkenin anayasal denetim modellerini karşılaştırmalı olarak sunar.
- Teorik ve Pratik Denge: Hem anayasa hukuku hem de uluslararası hukuk teorileriyle zenginleştirilmiş, pratik örneklerle desteklenmiş bir inceleme sunar.
- Çözüm Odaklılık: Mevcut anayasal sorunlara yönelik çözüm önerileriyle, uygulamacılar ve akademisyenler için yol gösterici bir kaynak niteliğindedir.
Kimler İçin Uygun?
Bu eser, anayasa hukuku, uluslararası hukuk, kamu hukuku alanlarında çalışan akademisyenler, uygulamacılar, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile uluslararası andlaşmaların anayasal boyutunu anlamak isteyen tüm hukukçular için vazgeçilmez bir kaynaktır.
Sonuç
“Uluslararası Andlaşmaların Anayasaya Uygunluk Denetimi”, uluslararası andlaşmaların anayasal denetimi konusunda hem teorik derinlik hem de karşılaştırmalı analiz arayanlar için kapsamlı, güncel ve özgün bir eserdir. Türkiye’de ve dünyada bu alandaki tartışmalara katkı sunan kitap, hukuk devleti ve anayasanın üstünlüğü ilkeleri çerçevesinde uluslararası andlaşmaların denetimi sorununu çok yönlü olarak ele almaktadır.